Гісторыка-культурная спадчына

Гісторыка-культурная спадчына Смаргонскага раёна 

Гісторыка-культурная спадчына Смаргонскага раёна адлюстроўвае жыццё насельніцтва раёна розных эпох ад глыбокай старажытнасці да нашага часу. Смаргоншчына валодае значным гістарычным і культурным патэнцыялам. У Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь па Смаргонскім раёне ўключана 39 аб'ектаў: 22 помнікі архітэктуры, 13 – археалогіі, 3 помнікі гісторыі і 1 аб'ект нематэрыяльнай культурнай спадчыны. Найбольш вядомыя помнікі - "Фрагменты замка" ХIV стагоддзя ў аг. Крэва, “Ансамбль былога палаца Агінскіх” у аг. Залессе, “Музей-сядзіба Ф. Багушэвіча” ў аг. Кушляны. Багаты наш раён на разнастайныя культавыя аб'екты. Храмавая архітэктура прадстаўлена рознымі стылямі і напрамкамі. Сярод іх: пабудаваныя ў стылі рэнесанс касцёл Святога Міхаіла Архангела ў г. Смаргонь і касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў аг. Жодзішкі, выдатны помнік неагатычнага стылю касцёл Маці Божай Добрай Рады ў вёсцы Шыманэлі, пабудаваныя ў стылі мадэрн касцёлы Маці Божай Ружанцовай у аг. Солы і Найсвяцейшай Тройцы ў аг. Войстам, яркія ўзоры рэтраспектыўна-рускага стылю: царква Аляксандра Неўскага ў аг. Крэва, царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы ў в. Міхневічы, царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў в. Святляны і царква Іконы Божай Маці “Усіх Смуткуючых Радасць” у в. Кеўлы, прадстаўнік стылю класіцызм – касцёл Святога Тадэвуша ў аг. Вішнева, касцёл Найсвяцейшай Тройцы ў в. Данюшава - архітэктура ў стылі эклектыкі.

Да помнікаў архітэктуры адносяцца – “Былая сядзіба” (былы езуіцкі калегіум) у стылі барока і “Вадзяны млын” 1871 г. у аг. Жодзішкі. Унікальным для Рэспублікі Беларусь помнікам з'яўляецца комплексная гісторыка-культурная каштоўнасць “Каталіцкія капліцы XIX - першай паловы XX стагоддзя”, у склад якой уваходзяць 15 капліц. Помнікі гісторыі: “Фамільнае пахаванне Ходзькі” ў аг. Войстам і дзве “Брацкія магілы” 1944 г. у г. Смаргонь. Помнікі археалогіі прадстаўлены рознымі гарадзішчамі, каменнымі і курганнымі могільнікамі, стаянкамі, курганам і паклонным каменем. Дадзеныя помнікі адносяцца да розных часавых перыядаў. Ахоўныя абавязацельствы падпісаны з усімі ўласнікамі (карыстальнікамі) матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей. У ахоўным абавязацельстве адлюстроўваюцца асноўныя патрабаванні заканадаўства па забеспячэнні захавання аб'екта гісторыка-культурнай спадчыны, а таксама індывідуальныя ўмовы яго зместу і выкарыстання. На кожны аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны за кошт сродкаў уласніка распрацаваны пашпарт, дзе прапісаны асноўныя асаблівасці аб'екта, і ўстаноўлена ахоўная дошка зацверджанага Міністэрствам культуры Рэспублікі Беларусь узору. Асноўныя аспекты работы з гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі рэгулююцца Кодэксам Рэспублікі Беларусь аб культуры.

Вялікую ролю ў захаванні гісторыка-культурнай спадчыны адыгрывае дзяржава. Фінансаванне работ ажыццяўляецца як у рамках Дзяржаўнай і абласной Інвестыцыйных праграм, так і за кошт сродкаў Фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы культуры і мастацтва. 

Аб'екты гісторыка-культурнай спадчыны Смаргонскага раёна, рэканструяваныя пры падтрымцы дзяржавы 

"Ансамбль былога палаца Агінскіх: палац, дэкор палаца: кафляная печ і камін у вестыбюлі, капліца, альтанка "Амеліі", кітайская альтанка, млын, стайня, парк". Пачатак ХІХ стагоддзя, аг. Залессе

“Ансамбль былога палаца Агінскіх: палац, дэкор палаца: кафляная печ і камін у вестыбюлі, капліца, альтанка “Амеліі”, кітайская альтанка, млын, стайня, парк”. Пачатак ХІХ стагоддзя, аг. Залессе 

У 2011-2018 гг. праведзены будаўніча-рэстаўрацыйныя работы па аб'екце "Карэктоўка праекта рэстаўрацыі і прыстасавання гісторыка-культурнай каштоўнасці, палаца ХIХ стагоддзя ў аг. Залессе Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці". Работы выкананы ў рамках Дзяржаўнай інвестыцыйнай праграмы за кошт сродкаў рэспубліканскага і абласнога бюджэту, праекта міжнароднай тэхнічнай дапамогі ў рамках праграмы трансгранічнага супрацоўніцтва "Латвія-Літва-Беларусь" (тэатральна-музычная зала). У 2017 - 2020 гадах праведзены работы па рэстаўрацыі часткі нумар 2 англійскага пейзажнага парку і будаўніцтве кітайскай альтанкі, рэканструкцыі з рэстаўрацыяй сажалкі і гідратэхнічных збудаванняў, рэстаўрацыі альтанкі Амеліі. Работы праведзены за кошт спонсарскіх сродкаў і сродкаў праекта міжнароднай тэхнічнай дапамогі ў рамках праграмы трансгранічнага супрацоўніцтва "Латвія-Літва-Беларусь". У 2021 годзе праводзіліся работы па рэстаўрацыі стайні гісторыка-культурнай каштоўнасці "Ансамбль былога палаца Агінскіх" аг. Залессе. Работы праводзіліся за кошт сродкаў Фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы культуры і мастацтва і спонсарскіх сродкаў. У 2022 годзе прадоўжаны работы на аб'екце “Рэканструкцыя з рэстаўрацыяй былога будынка стайні гісторыка-культурнай каштоўнасці “Ансамбль былога палаца Агінскіх. XIX стагоддзе” ў аг. Залессе”. Работы вяліся за кошт сродкаў Фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы культуры і мастацтва, сродкаў раённага бюджэту і пазабюджэтных сродкаў ДВК “Музей-сядзіба М.К. Агінскага”.

У 2023 годзе на аб'екце “Рэканструкцыя з рэстаўрацыяй былога будынка стайні гісторыка-культурнай каштоўнасці ”Ансамбль былога палаца Агінскіх. XIX стагоддзе ў аг. Залессе” працягнутыя працы за кошт сродкаў мясцовага бюджэту і пазабюджэтных крыніц. Увод аб'екта плануецца ў першым квартале 2024 года. За кошт сродкаў абласной інвестыцыйнай праграмы пабудавана і ўведзена ў эксплуатацыю ў 2023 годзе паркоўка па зав. Агінскага ў аг. Залессе Смаргонскага раёна. У музеі-сядзібе М.К.Агінскага ў 2024 годзе завяршыліся работы па рэканструкцыі з рэстаўрацыяй будынка стайні ансамбля былога палаца Агінскіх. У адноўленай у адпаведнасці з гістарычнымі інвентарамі стайні размешчаны стойлы для коней, памяшканні для захоўвання экіпажаў і фуражу. Таксама тут створана невялікая музейная экспазіцыя, прысвечаная гаспадарчаму жыццю сядзібы, якая дапамагае наведвальнікам атрымаць больш поўнае ўяўленне аб побыце сядзібы пачатку ХIХ стагоддзя. Наступны этап аднаўлення сядзібы - рэканструкцыя з рэстаўрацыяй будынка млына. У 2025 годзе праведзена абследаванне канструкцый будынка і ацэнка інвестыцый. У 2026-2027 годзе плануецца распрацоўка праектна-каштарыснай дакументацыі. Працяг работы па аднаўленні аб'ектаў ансамбля былога палаца Агінскіх дасць магчымасць адкрыць для наведвальнікаў новыя магчымасці і захаваць яшчэ адзін яркі помнік гісторыка-культурнай спадчыны нашай краіны.

“Фрагменты замка” XIV стагоддзе, аграгарадок Крэва

У 2017 – 2021 гг. праведзены работы па аб'екце “Кансервацыя з рэстаўрацыяй гісторыка-культурнай каштоўнасці – фрагменты замка XIV стагоддзя ў в. Крэва Смаргонскі раён”. Здадзены ў эксплуатацыю першы, другі і пяты пускавыя комплексы першай чаргі будаўніцтва. У рамках правядзення кансервацыйных і рэстаўрацыйных работ выканана часовая кансервацыя Княжай вежы і кансервацыя з рэстаўрацыяй паўночна-заходняй і паўночна-ўсходняй сцен, якія прымыкаюць да Княжай вежы. Работы фінансаваліся за кошт сродкаў рэспубліканскага бюджэту і сродкаў фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы культуры і мастацтва. У 2021 годзе вяліся праектныя работы па трэцім і чацвёртым пускавым комплексах першай чаргі будаўніцтва - кансервацыі з рэстаўрацыяй паўднёва-заходняй і паўднёва-ўсходняй сцен. У 2022 - 2023 гадах праведзены работы па кансервацыі з рэстаўрацыяй паўднёва-заходняй сцяны гісторыка-культурнай каштоўнасці “Фрагменты замка. XIV стагоддзе”. Работы праводзіліся за кошт рэспубліканскага і мясцовага бюджэту, аб'ект здадзены ў эксплуатацыю. У 2023 годзе пачаты работы па 4 пускавым комплексе кансервацыі паўднёва-ўсходняй сцяны гісторыка-культурнай каштоўнасці “Фрагменты замка. XIV стагоддзе” у аг. Крэва. Работы працягваюцца ў 2024 годзе. З 2021 года ў замку праводзіцца работа па прыёме турыстычных груп і правядзенні культурных мерапрыемстваў, штогод расце колькасць наведвальнікаў. У 2025 годзе на аб'екце гісторыка-культурнай спадчыны “Фрагменты замка. XIV ст.” у аг. Крэва выкананы работы па першай чарзе рэстаўрацыі – праведзена частковая кансервацыя Княжай вежы і паэтапная кансервацыя з рэстаўрацыяй замкавых муроў. Завяршэнне першай чаргі будаўніцтва дазваляе стварыць цэласную выяву ўнікальнага помніка гісторыі і культуры і прадухіліць разбурэнне і страту яго асобных элементаў. Работа па стварэнню інфраструктуры для наведвальнікаў і добраўпарадкаванню прылеглых тэрыторый будзе прадоўжана ў 2026 годзе.